Nhân dịp Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, Happy House cùng ba mẹ nhìn lại vai trò của người mẹ trong những năm đầu đời của trẻ, giai đoạn mà sự chăm sóc của người lớn đặt nền móng cho sự phát triển của con.

1. Những năm đầu đời: nền móng cho cả cuộc đời

Năm 2018, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), UNICEF và Nhóm Ngân hàng Thế giới cùng các đối tác công bố Khung chăm sóc nuôi dưỡng (Nurturing Care Framework) cho giai đoạn từ khi mang thai đến khi trẻ 3 tuổi. Khung này xác định năm thành phần gắn bó chặt chẽ với nhau mà mỗi đứa trẻ cần được nhận:

• Sức khoẻ tốt.
• Dinh dưỡng đầy đủ.
• An toàn và an ninh.
• Chăm sóc đáp ứng: người lớn nhận ra và đáp lại kịp thời, phù hợp những tín hiệu của trẻ.
• Cơ hội học tập sớm.

Ở nhiều gia đình Việt Nam, người mẹ là người trực tiếp đảm nhận phần lớn năm điều này trong những năm đầu: từ thai kỳ, bữa bú đầu tiên, giấc ngủ, những lần ốm, đến tiếng nói, bài hát ru đầu tiên con được nghe.

2. "Chăm sóc đáp ứng": điều mẹ làm mỗi ngày mà không gọi tên

Trung tâm Phát triển Trẻ em thuộc Đại học Harvard gọi những tương tác qua lại giữa trẻ và người lớn là "giao bóng và đỡ bóng" (serve and return). Trẻ "giao bóng" bằng một tiếng bập bẹ, một cái chỉ tay, một tiếng khóc; người lớn "đỡ bóng" bằng ánh mắt, lời nói, cái ôm. Theo Trung tâm, mỗi lần đáp lại đúng lúc như vậy góp phần xây dựng và củng cố các kết nối thần kinh làm nền cho khả năng giao tiếp và kỹ năng xã hội của trẻ.

Trung tâm đưa ra năm bước để người lớn thực hành:

1. Nhận ra "cú giao bóng" và cùng chú ý với trẻ: con đang nhìn gì, chỉ vào đâu.
2. Đỡ bóng bằng sự khích lệ: mỉm cười, gật đầu, nói với con.
3. Gọi tên điều con đang nhìn, đang làm hay đang cảm thấy: "À, con chim đang hót", "Con đang buồn vì đồ chơi rơi".
4. Thay phiên và chờ đợi: để con có thời gian đáp lại.
5. Nhận ra lúc kết thúc và bắt đầu: khi con chán một trò, hãy theo con sang hoạt động mới.

Rất nhiều người mẹ đã làm những điều này mỗi ngày, trong lúc thay tã, cho con ăn hay ru con ngủ, mà không cần gọi tên. Hiểu được ý nghĩa của chúng giúp mẹ tự tin hơn: những phút trò chuyện "vu vơ" với con không hề vô ích.

3. Mẹ cũng cần được chăm sóc

Một người mẹ mệt mỏi, căng thẳng kéo dài hay luôn thiếu ngủ sẽ khó đáp lại con một cách kiên nhẫn. Vì vậy, chăm sóc trẻ trong những năm đầu không phải việc của riêng người mẹ:

• Người cha và các thành viên khác trong gia đình đều có thể, và nên, cùng "giao bóng, đỡ bóng" với con. Trẻ được lợi khi có nhiều người lớn yêu thương, đáp ứng mình.
• Chia sẻ việc nhà và việc chăm con giúp mẹ có thời gian nghỉ ngơi, giữ sức khoẻ thể chất và tinh thần.
• Khi mẹ thấy buồn bã, lo âu kéo dài, đặc biệt trong thời gian sau sinh, hãy trao đổi với người thân và tìm đến nhân viên y tế. Đó là cách chăm sóc cho cả mẹ và con.

4. Khi con bắt đầu đến trường

Khi con bước vào nhà trẻ, mẫu giáo, cô giáo trở thành một người lớn quan trọng nữa trong những năm đầu đời của con. Sự phối hợp giữa mẹ, gia đình và cô giáo, từ những trao đổi ngắn mỗi sáng mỗi chiều, giúp con có một vòng tròn yêu thương liền mạch giữa nhà và trường.

Nhân ngày 20/10, Happy House kính chúc các mẹ, các bà và các cô luôn mạnh khoẻ, bình an và hạnh phúc bên những đứa trẻ mình yêu thương.

Nguồn tham khảo

• World Health Organization, United Nations Children's Fund, World Bank Group (2018). Nurturing care for early childhood development: A framework for helping children survive and thrive to transform health and human potential. Geneva: WHO.
• Center on the Developing Child, Harvard University. Serve and Return và 5 Steps for Brain-Building Serve and Return.