Năm học mới đã bước sang tháng thứ hai. Những giọt nước mắt ở cổng trường của tuần đầu tiên với nhiều bé đã thưa dần, với một số bé vẫn còn. Ba mẹ thường hỏi: "Như thế nào thì gọi là con đã quen trường?" Bài viết này giúp ba mẹ nhận ra những dấu hiệu cho thấy con đang thích nghi tốt, và những trường hợp nên trao đổi thêm với cô giáo.

1. Thích nghi là một quá trình, không phải một ngày

Theo tài liệu dành cho phụ huynh của Naître et grandir (Québec, Canada), được chuyên gia tâm lý lâm sàng và phát triển trẻ em thẩm định, thời gian thích nghi khi trẻ bắt đầu đến nơi giữ trẻ thường kéo dài khoảng hai đến bốn tuần, tuỳ độ tuổi và tính khí của từng trẻ. Một số trẻ cần tới khoảng hai tháng mới thực sự cảm thấy an toàn với cô giáo.

Quá trình này thường không đi theo một đường thẳng. Tài liệu trên mô tả bốn giai đoạn mà nhiều trẻ trải qua:

• Khám phá cái mới. Những ngày đầu, trẻ thích thú với đồ chơi, bạn bè, không gian mới, đôi khi chẳng phản ứng gì khi ba mẹ ra về.
• Nhận ra thực tế (khoảng một đến hai tuần). Trẻ hiểu rằng đi học là việc diễn ra mỗi ngày. Trẻ có thể khóc, không muốn đi, ít hứng thú với bạn và trò chơi.
• Lo sợ xa ba mẹ (khoảng một đến ba tuần). Trẻ khóc khi ba mẹ rời đi, có vẻ bất an, buồn. Một số trẻ ăn ít hoặc ngủ không ngon; một số trẻ quay lại những thói quen cũ như đòi núm vú hay đòi bế nhiều hơn.
• Chấp nhận. Trẻ gắn bó với cô, tin tưởng cô, và bắt đầu tham gia chơi cùng các bạn.

Vì vậy, một bé đi học vui vẻ tuần đầu rồi bắt đầu khóc ở tuần thứ hai không có nghĩa là bé "thích nghi ngược". Đó thường là giai đoạn bé nhận ra thực tế, và là một bước bình thường trên đường đi tới sự chấp nhận.

2. Những dấu hiệu cho thấy con đang thích nghi tốt

Dấu hiệu quan trọng nhất theo tài liệu trên là trẻ tin tưởng cô giáo và chủ động chơi cùng các bạn. Ở nhà, ba mẹ có thể nhận ra điều đó qua những biểu hiện cụ thể sau:

• Con nhắc tên cô, tên bạn. "Hôm nay cô cho con tưới cây", "Bạn ngồi cạnh con tên là…". Trẻ nhắc đến ai là trẻ đã có chỗ dựa ở lớp.
• Con kể chuyện ở lớp, dù chỉ một câu. Một bài hát mới, một món ăn trưa, một trò chơi. Trẻ nhỏ chưa kể được cả ngày, nhưng những mẩu chuyện vụn vặt cho thấy trẻ đang sống trọn vẹn ở lớp chứ không chỉ chờ ba mẹ đến đón.
• Thời gian khóc lúc chia tay ngắn dần. Có thể con vẫn rơm rớm nước mắt ở cổng trường, nhưng cô báo con nín nhanh và vào hoạt động. Hỏi cô điều này mỗi ngày sẽ giúp ba mẹ thấy được sự tiến bộ mà ở cổng trường không nhìn thấy.
• Con ăn, ngủ ở lớp ổn định hơn. Ăn được phần lớn suất ăn, ngủ được giấc trưa là dấu hiệu cơ thể con đã bớt căng thẳng.
• Con mang lớp học về nhà. Hát bài hát ở lớp, chơi trò "làm cô giáo", sắp xếp đồ chơi theo cách cô dạy. Trẻ chỉ bắt chước những gì trẻ thấy an toàn và thú vị.

3. Những điều bình thường mà ba mẹ dễ lo lắng

• Con cáu kỉnh, mệt hơn vào buổi chiều. Một ngày ở trường với nhiều quy tắc, nhiều bạn, nhiều hoạt động mới đòi hỏi trẻ nhỏ rất nhiều cố gắng. Không ít ba mẹ nhận thấy con giữ được bình tĩnh ở lớp nhưng về nhà lại dễ mè nheo, như thể con chỉ thả lỏng được khi đã ở nơi an toàn nhất.
• Con ngoan ở lớp nhưng khác hẳn ở nhà, hoặc ngược lại. Trẻ thể hiện khác nhau ở những môi trường khác nhau là điều thường gặp.
• Con thoái lui một chút: đòi bế, đòi đút cơm, nói giọng em bé. Thường đây là cách trẻ tìm lại cảm giác an toàn trong giai đoạn có nhiều thay đổi, và sẽ qua đi khi trẻ đã quen nếp mới.

4. Khi nào nên trao đổi thêm với cô giáo

Ba mẹ nên chủ động trao đổi với cô giáo khi:

• Sau khoảng hai tháng, con vẫn khóc nhiều, không tham gia hoạt động và không gắn bó với cô hay bạn nào.
• Con thường xuyên xô đẩy, đánh bạn hoặc thu mình hẳn lại.
• Con ăn rất ít, ngủ rất kém kéo dài, hoặc hay ốm trong những tuần đầu.
• Con có nhu cầu riêng (dị ứng thức ăn, cách dỗ ngủ, đồ vật an ủi) mà cô cần biết để hỗ trợ.

Tài liệu của Naître et grandir khuyến nghị cha mẹ đừng bao giờ ngần ngại trao đổi với giáo viên khi có bất kỳ băn khoăn nào, và duy trì những trao đổi ngắn mỗi ngày: buổi sáng cho cô biết tình trạng của con, buổi chiều hỏi lại một ngày của con ở lớp.

5. Ba mẹ có thể làm gì trong giai đoạn này

• Giữ nếp sinh hoạt ổn định. Giai đoạn mới đi học không phải lúc thích hợp để cai bình sữa, cai núm vú, tập ngồi bô hay cho con ngủ riêng. Mỗi lần chỉ nên có một thay đổi lớn.
• Giữ một nghi thức chia tay giống nhau mỗi ngày, ngắn gọn và ấm áp, và không bao giờ lặng lẽ rời đi mà không chào con.
• Nói rõ khi nào ba mẹ đến đón, bằng mốc con hiểu được: "Sau giờ ngủ trưa, ăn xế xong là mẹ đến."
• Gọi tên cảm xúc của con thay vì phủ nhận: "Con buồn vì nhớ mẹ. Mẹ cũng nhớ con. Chiều mẹ đón con nhé."
• Chuẩn bị đồ đạc từ tối hôm trước để buổi sáng bớt vội vàng, căng thẳng.
• Hỏi con những câu hỏi cụ thể. "Hôm nay con chơi với ai?", "Trưa nay con ăn món gì?" dễ trả lời hơn nhiều so với "Hôm nay đi học có vui không?".

Ba mẹ có thể đọc thêm bài Vì sao bé khóc trong tuần đầu đi học? Hiểu đúng lo âu chia ly và cách đồng hành cùng con để hiểu rõ hơn về những giọt nước mắt ở cổng trường.

Mỗi trẻ có nhịp thích nghi riêng. Điều đáng so sánh không phải là con mình với bạn cùng lớp, mà là con hôm nay với con của tuần trước. Ba mẹ cứ kiên nhẫn, nhất quán, và luôn giữ liên lạc với cô giáo của con.

Nguồn tham khảo

• Naître et grandir. Adapting to daycare (mục 3–5 tuổi). Thẩm định khoa học: Julie Raymond, nhà tâm lý lâm sàng, chuyên gia phát triển trẻ em. Cập nhật tháng 5/2020.
• Nemours KidsHealth. Helping Your Child Adjust to Preschool.